Stan wiedzy na temat pokrzywki

Typowym objawem dla pokrzywki jest bąbel pokrzywkowy o barwie czerwonej, porcelanowobiałej lub różowej, spowodowany obrzękiem skóry. Jest odgraniczony od otoczenia, swędzący i blednący przy ucisku. Bąble mają tendencję do szybkiego pojawiania się i ustępowania w okresie kilku lub kilkunastu godzin. Reakcji pokrzywkowej towarzyszy obrzęk górnych warstw skóry właściwej. Obrzęk głębszych warstw skóry wraz z tkanką podskórną określa się mianem obrzęku naczynioruchowego.

Diagnostyka pokrzywki

Diagnostyka pokrzywki polega na ustaleniu czynnika sprawczego, który wywołał reakcję pokrzywkową. Ustalenie przyczyny nie jest łatwe, gdyż chorobę mogą wywołać czynniki immunologiczne oraz nieimmunologiczne. Czynniki immunologiczne wywołują bąble pokrzywkowe na drodze reakcji nadwrażliwości typu I lub III. Pokrzywki nieimmunoogiczne wykazuja znaczną różnorodność pod względem etiopatogenetycznych.

Pokrzywkę tego typu mogą wywołać: tzw. uwalniacze histaminy, czynniki fizykalne, czynniki neurohormonalne oraz endokrynologiczne. W diagnostyce pokrzywki istotną rolę odgrywa badanie podmiotowe, podczas którego należy ustalić następujące informacje: czas wystąpienia pierwszego epizodu pokrzywkowego, częstotliwość wysiewów bąbli pokrzywkowych, okres utrzymywania się zmian skórnych, okres trwania stanów bezobjawowych, a także wielkość, kształt i lokalizację zmian skórnych. Ponadto istotne jest stwierdzenie czy chorobie towarzyszy obrzęk naczynioruchowy oraz świąd i ból skóry.

Ważny jest również wywiad rodzinny, odnośnie występowania pokrzywki lub atopii oraz występowanie w przeszłości lub/i obecnie chorób alergicznych, infekcyjnych, zaburzeń hormonalnych lub zaburzeń internistycznych. Należy ustalić także wpływ ewentualnego czynnika fizykalnego lub wysiłku fizycznego na występowanie zmian, a także roli stresu w powstawaniu reakcji pokrzywkowej. Istotne są również leki przyjmowane przez pacjenta, a mogące wywołać alergię lub działania niepożądane w postaci pokrzywki (najczęściej są to niesteroidowe leki przeciwzapalne, szczepionki odpornościowe lub alergenowe, hormony, antybiotyki). W badaniu podmiotowym nie można pominąć spożywanych przez pacjenta pokarmów, związku występowania pokrzywki z konkretną porą roku lub sezonem, a także charakteru wykonywanej pracy, kierunku kształcenia czy hobby.

Odmiany pokrzywki ze względu na przebieg procesu chorobowego

Umownie przyjmuje się, że pokrzywka trwająca do 6 tygodni jest pokrzywką ostrą, wywołaną najczęściej podaniem leków czy spożyciem pokarmów. Z badań wynika, że około połowa przypadków ostrej pokrzywki ma tło alergiczne. Ustalenie czynnika sprawczego pokrzywek ostrych jest relatywnie łatwe, a jednym ze sposobów pomocnych w leczeniu jest unikanie, bądź całkowite wykluczenie bodźca wywołującego chorobę. W tym celu stosuje się diety eliminacyjne, unika się kontaktu z produktami wywołującymi alergię – np. produktami lateksowymi czy lekami.

Pokrzywka trwająca dłużej niż 6 tygodni uznawana jest natomiast za pokrzywkę przewlekłą. Z uwagi na trudności w powiązaniu reakcji pokrzywkowej z przyczyną choroby, konieczne jest przeprowadzenie szeregu badań, takich jak OB, morfologia, rozmaz, ASO, testy skórne i próby prowokacyjne z m.in. aspiryną, penicyliną czy surowicą autologiczną, a w przypadku podejrzenia, iż pokrzywka towarzyszy zakażeniu pasożytniczemu – badanie kału na obecność jaj pasożytów.

Leczenie pokrzywki

Leki przeciwhistaminowe w terapii pokrzywki znane są od 1950 r. Obecnie stosowane leki II generacji, w porównaniu do kiedyś stosowanych, wykazują w zależności od rodzaju preparatu znikome działanie sedatywne i dodatkowo mają działanie przeciwzapalne. Leki antyhistaminowe dawkuje się zależnie od przebiegu choroby, a niekiedy zachodzi konieczność zwiększenia dawki nawet czterokrotnie.