Pokrzywka – obraz kliniczny i histologiczny

Pokrzywka to schorzenie charakteryzujące się bąblem pokrzywkowym o barwie czerwonej, różowej lub porcelanowobiałej. Bąble wywołane pokrzywką są dobrze odgraniczone od otoczenia, bledną przy ucisku, a przebiegowi choroby towarzyszy świąd. Zmiany tworzą się szybko i ustępują bez śladu w okresie od kilku do kilkunastu godzin. Obrzęk towarzyszący pokrzywce występuje w górnych warstwach skóry właściwej. Jeżeli obejmuje również głębsze warstwy skóry właściwej oraz tkankę podskórną, mówi się o obrzęku naczynioruchowym.

Pokrzywka – mechanizm chorobotwórczy

W procesie chorobotwórczym ogromną rolę odgrywają komórki tuczne i granulocyty zasadochłonne. Histamina, będąca podstawowym mediatorem wydzielanym z tych komórek, odpowiada za powstanie rumienia, bąbla pokrzywkowego i obrzęku. Pod wpływem działania mediatorów komórki śródbłonka kurczą się, czego następstwem jest powiększenie przestrzeni międzykomórkowych, wzrost przepuszczalności naczyń i tworzenie się obrzęku tkankowego. Świąd towarzyszący reakcji pokrzywkowej jest konsekwencją pobudzenia zakończeń nerwowych w skórze. Reakcja pokrzywkowa ma szybki przebieg, więc już kilka godzin po zadziałaniu czynnika wywołującego pokrzywkę obserwuje się charakterystyczne dla późnej fazy choroby nacieki, złożone z makrofagów i limfocytów, stwardnienie skóry czy w niektórych przypadkach zapalenie naczyń.

W przebiegu pokrzywki występuje mechanizm dodatniego sprzężenia zwrotnego między zachodzącymi niezależnie procesami zapalnymi. Produkty uwalniane przez komórki tuczne (aminy biogenne i inne mediatory pokrzywkowe) aktywują dopełniacz, z kolei produkty degradacji dopełniacza mogą powodować uwalnianie mediatorów z komórek tucznych.

Obraz histologiczny pokrzywki

Obrzęki w obrębie górnych warstw skóry właściwej oraz poszerzenie postkapilarnych naczyń krwionośnych i naczyń limfatycznych na tym obszarze to typowe histologiczne cechy bąbla pokrzywkowego. Z kolei podobne zmiany w dolnych warstwach skóry właściwej i tkance podskórnej to histologiczny obraz obrzęku naczynioruchowego. Ponadto na skórze objętej procesem chorobowym następuje aktywacja cząsteczek przylegania oraz tworzy się mieszany naciek okołonaczyniowy złożony z neutrofili oraz makrofagów i limfocytów T- pomocniczych. Charakterystycznym obrazem histologicznym dla pokrzywki opóźnionej z ucisku jest naciek w środkowych i dolnych warstwach skóry właściwej.