Pokrzywka – krótka charakterystyka

Pokrzywka jest chorobą łatwą do rozpoznania, ale jej przyczyny są trudne do ustalenia. Pokrzywka może mieć podłoże autoimmunologiczne, alergiczne, może być związana z przebiegiem infekcji oraz rzadziej powstawać w wyniku czynników fizykalnych, takich jak: zimno, ciepło, ucisk lub uraz.

Typowym objawem pokrzywki jest bąbel pokrzywkowy, spowodowany obrzękiem skóry. Zmiana skórna w pokrzywce może przybierać barwę czerwoną, porcelanowobiałą lub różową. Na ogół bąble powstają szybko i ustępują bez śladu w okresie od kilku do kilkunastu godzin. Bąble wywołane pokrzywką są dobrze odgraniczone od otoczenia i bledną przy ucisku, a przebiegowi choroby towarzyszy świąd.

Rodzaje pokrzywki

W zależności od czasu trwania choroby pokrzywkę dzieli się na ostrą i przewlekłą. Za umowną granicę czasową przyjmuje się okres 6 tygodni od momentu pierwszego epizodu wystąpienia pokrzywki. Pokrzywka przewlekła, ze względu na swój przebieg, dzieli się na pokrzywkę ciągłą oraz pokrzywkę nawrotową, która charakteryzuje się okresowymi nawrotami zmian oraz stanami bezobjawowymi lub skąpooobjawowymi o różnych okresach. Z badań wynika, że około połowa przypadków ostrej pokrzywki ma tło alergiczne, natomiast w przypadku pokrzywki przewlekłej tło alergiczne stanowi zaledwie 20-25% przypadków.Kolejnym kryterium różnicowania pokrzywki może być czas pojawienia się bąbla od momentu zadziałania alergenu lub bodźca. Bąble najczęściej pojawiają się w ciągu pierwszej godziny, natomiast w przypadku pokrzywki wywołanej alergią pokarmową, bąbel pojawia się nieco później. W przypadku pokrzywki przewlekłej, wywołanej uciskiem, pojawienie się bąbla można zaobserwować po około 3 godzinach, a w przypadku pokrzywki opóźnionej z ucisku, bąbel powstaje po około 6-8 godzinach i ma kształt naśladujący bodziec uciskowy.

Mechanizm powstawania pokrzywki

Obrzęk dotyczy na ogół górnych warstw skóry właściwej. W przypadku gdy proces chorobowy obejmuje również głębsze warstwy skóry właściwej oraz tkankę podskórną, mówi się o obrzęku naczynioruchowym. Na poziomie komórkowym kluczową rolę w powstawaniu pokrzywki odgrywają komórki tuczne i granulocyty zasadochłonne. Głównym mediatorem, wydzielanym z tych komórek jest histamina, odpowiadająca za powstanie rumienia, bąbla pokrzywkowego i obrzęku pod wpływem reakcji immunologicznej lub nieimmunologicznej. Działanie mediatorów na drobne naczynia w skórze lub tkance podskórnej powoduje kurczenie się komórek śródbłonka, czego skutkiem jest powiększanie się przestrzeni międzykomórkowych, wzrost przepuszczalności naczyń i rozwój obrzęku tkankowego. Mediatory pobudzają również zakończenia nerwowe, czego następstwem jest uczucie świądu.

W przebiegu pokrzywki obserwuje się mechanizm dodatniego sprzężenia zwrotnego pomiędzy zachodzącymi niezależnie procesami zapalnymi, który można opisać na następującym przykładzie: produkty uwalniane przez komórki tuczne, takie jak aminy biogenne i inne mediatory pokrzywkowe, aktywują dopełniacz, natomiast produkty degradacji dopełniacza mogą powodować uwalnianie mediatorów z komórek tucznych.

Częstotliwość występowania poszczególnych rodzajów pokrzywki w praktyce klinicznej

Bardzo często w praktyce klinicznej można u pacjentów zaobserwować ostrą idiopatyczną pokrzywkę oraz ostrą pokrzywkę wywołaną infekcjami. Często u pacjentów występuje pokrzywka alergiczna w postaci ostrej i przewlekłej, pokrzywka ostra polekowa oraz poaspirynowa, a także pokrzywka przewlekła, związana z infekcjami bakteryjnymi lub pasożytniczymi. Bardzo rzadko i sporadycznie do dermatologa trafiają pacjenci z pokrzywką świetlną, cieplną czy wibracyjną.